ฟรันซิสโก โกยา จิตรกรชั้นครูยุคเก่าผู้ริเริ่มศิลปะสมัยใหม่ได้ล้ำค่าในสไตล์ที่แตกต่าง

ฟรันซิสโก โกยา (Francisco Goya) เป็นจิตรกรแนวโรแมนติกและช่างภาพพิมพ์ผู้ได้รับการยกย่องเป็นศิลปินชาวสเปนคนสำคัญที่สุดในช่วงปลายศตวรรษที่ 18 และต้นศตวรรษที่ 19 เขาเป็นจิตรกรเอกแห่งราชสำนักสเปนในสมัยพระเจ้าชาลส์ที่ 4 ผลงานที่เลื่องชื่อที่สุดของเขาเป็นภาพคู่ของหญิงสาวในอิริยาบถเดียวกัน ภาพหนึ่งเธอสวมเสื้อผ้าส่วนอีกภาพหนึ่งเธอไร้อาภรณ์คือภาพ The Clothed Maja และ The Nude Maja หลังสงครามที่กองทัพฝรั่งเศสของนโปเลียนเข้ามารุกรานสเปนโกยาได้เขียนภาพจากความทรงจำในความโหดร้ายของสงครามชื่อภาพ The Third of May 1808 ที่กลายเป็นหนึ่งในภาพที่มีชื่อเสียงมากที่สุดของเขา ด้วยผลงานล้ำค่าในสไตล์ที่แตกต่างทั้งแบบสมัยเก่าและแบบแหวกแนวล้ำยุค โกยาจึงมักถูกเรียกเป็นทั้งจิตรกรชั้นครูยุคเก่า (Old Masters) คนสุดท้ายและเป็นจิตรกรยุคศิลปะสมัยใหม่คนแรก

 
มุ่งมั่นหาความสำเร็จโดยไม่ย่อท้อ

francisco-goya-early-works-01

 
ฟรันซิสโก โกยา เป็นชาวสเปน เกิดเมื่อปี 1746 ที่เมือง Fuendetodos ประเทศสเปน ครอบครัวของโกยาย้ายไปอยู่ที่เมือง Zaragoza เขาจึงได้เริ่มเรียนหนังสือในโรงเรียนแห่งหนึ่งที่นั่น พออายุ 14 ปีโกยาเรียนการเขียนภาพกับ José Luzán จิตรกรสไตล์บาโรกนาน 4 ปี ในช่วงนี้เขาได้คัดลอกภาพของจิตรกรผู้ยิ่งใหญ่ในอดีตได้แก่ Diego Velázquez และ Rembrandt van Rijn จากนั้นจึงเริ่มคิดหาแนวทางของตัวเอง โกยาย้ายไปอยู่ที่กรุงมาดริดแล้วไปเป็นลูกศิษย์ของศิลปินดัง Anton Raphael Mengs แต่เข้ากันไม่ค่อยได้การเรียนจึงล้มเหลว เขาส่งผลงานเข้าแข่งขันเพื่อชิงทุนเข้าศึกษาในสถาบัน Royal Academy of Fine Arts of San Fernando ถึงสองครั้งในปี 1763 และ 1766 แต่ก็ไม่ผ่านทั้งสองครั้ง

หลังจากพลาดหวังที่จะได้รับทุนการศึกษาโกยาจึงตัดสินใจเดินทางไปกรุงโรมซึ่งเป็นเสมือนเมืองหลวงแห่งศิลปะของยุโรปและมีต้นแบบของศิลปะคลาสสิกให้เขาได้ศึกษาเรียนรู้มากมาย ผ่านไปหลายปีในอิตาลีจนถึงปี 1771 โกยาเริ่มมีความสำเร็จขึ้นมาบ้างเมื่อเขาได้รับรางวัลที่สองในการแข่งขันเขียนภาพซึ่งจัดขึ้นที่เมืองปาร์มา รวมทั้งผลงานภาพเขียนเริ่มฉายแววความเป็นศิลปินดังอย่างเช่นภาพ The Sacrifice to Priapus เป็นต้น ในปีเดียวกันโกยาได้กลับเมือง Zaragoza ทำงานเขียนภาพให้กับโบสถ์ในเมืองและไปศึกษางานกับ Francisco Bayeu y Subías จนสนิทสนมเป็นเพื่อนกัน ต่อมาเขาได้พบรักและแต่งงานกับ Josefa Bayeu ผู้เป็นน้องสาวของเพื่อนคนนี้

 
บนเส้นทางการพัฒนาสู่มืออาชีพ

francisco-goya-madrid-period-01

 
ด้วยความสัมพันธ์แนบแน่นกับ Francisco Bayeu ผู้เป็นอาจารย์ที่สถาบัน Royal Academy of Fine Arts of San Fernando และเป็นผู้ดูแลการผลิตพรมช่วยให้โกยาได้รับงานออกแบบและเขียนภาพต้นแบบสำหรับทอพรมให้กับโรงงานผลิตพรมของกษัตริย์สเปนในกรุงมาดริด เขาได้ทำงานนี้อย่างยาวนานตั้งแต่ปี 1775 ถึงปี 1791 มีผลงานภาพขนาดใหญ่รวม 63 ภาพซึ่งส่วนใหญ่เป็นสไตล์โรโกโกแสดงชีวิตประจำวันและกิจกรรมต่างๆของคนในสังคมทุกวัยทุกชนชั้น หลายภาพเป็นผลงานที่ยอดเยี่ยมโดยเฉพาะภาพ The Parasol และ The Snowstorm (Winter) มีความโดดเด่นเป็นพิเศษ พรมที่ผลิตจากภาพต้นแบบของโกยาถูกใช้แขวนประดับในปราสาทและพระราชวังหลายแห่ง

งานเขียนภาพสำหรับทอพรมได้ค่าจ้างไม่มากแต่ช่วยให้โกยาเริ่มมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จัก นอกจากนี้เขายังรับงานทำภาพพิมพ์ให้กับทางราชวงศ์ด้วย โดยส่วนใหญ่จะเป็นการคัดลอกภาพของศิลปินชั้นครูในอดีตมาทำภาพพิมพ์ จึงเป็นโอกาสที่เขาได้ศึกษาผลงานชั้นยอดเหล่านั้นที่ถูกเก็บไว้ในพระราชวังซึ่งคนทั่วไปไม่มีโอกาสได้เห็นโดยเฉพาะผลงานของ Diego Velázquez ผู้เคยเป็นจิตรกรราชสำนักในอดีต รวมทั้งการศึกษาผลงานภาพพิมพ์ของ Rembrandt van Rijn มีส่วนต่อพัฒนาการของเขาทั้งการเขียนภาพและการทำภาพพิมพ์อย่างมาก โกยาทำภาพพิมพ์จนกลายเป็นผู้เชี่ยวชาญ มีผลงานที่โดดเด่นในช่วงนี้ได้แก่งานที่ชื่อ The Garrotted Man หลังจากที่โกยาเป็นศิลปินเลื่องชื่อแล้วได้เคยกล่าวว่าเขารู้สึกขอบคุณต่อครูผู้ยิ่งใหญ่ 3 ท่านได้แก่ Velázquez , Rembrandt และธรรมชาติ

 
จิตรกรดาวรุ่งแห่งราชสำนักสเปน

francisco-goya-madrid-period-02

 
ปี 1780 โกยาได้รับเลือกเป็นสมาชิกของสถาบัน Royal Academy of Fine Arts of San Fernando อันหมายถึงเขาได้รับการยอมรับว่าเป็นศิลปินที่โดดเด่นของสเปน ห้าปีต่อมาเขาได้รับการแต่งตั้งเป็นรองผู้อำนวยการของสถาบัน ปี 1783 José Moñino ซึ่งเป็นคนโปรดของกษัตริย์สเปนว่าจ้างโกยาเขียนภาพเหมือนให้ โกยาเขียนภาพเหมือนด้วยสไตล์ที่มีเอกลักษณ์แตกต่างจากจิตรกรอื่นเป็นที่ชื่นชอบของบรรดาเครือญาติของกษัตริย์และบุคคลสำคัญรวมทั้งตัวกษัตริย์เองซึ่งต่างก็ว่าจ้างโกยาเขียนภาพเหมือนให้ และในปี 1786 โกยาก็ได้รับแต่งตั้งเป็นจิตรกรประจำพระองค์ของพระเจ้าชาลส์ที่ 3 แห่งสเปน ผลงานเด่นในช่วงนี้ได้แก่ภาพ Manuel Osorio Manrique de Zúñiga และ Christ Crucified

พระเจ้าชาลส์ที่ 4 ผู้ขึ้นครองราชย์แทนพระราชบิดาในปี 1788 โปรดปรานฝีมือการเขียนภาพของโกยาเช่นกัน จึงให้เขาดำรงตำแหน่งจิตรกรราชสำนักต่อไปและยังได้แต่งตั้งให้โกยาเป็นจิตรกรเอกของราชสำนักในปี 1790 สองปีหลังจากนั้นเขาป่วยหนักด้วยโรคร้ายที่ไม่มีใครรู้จักซึ่งส่งผลให้เขาหูหนวกอย่างถาวร แม้ว่าการเป็นคนหูหนวกจะทำให้เขาต้องโดดเดี่ยวมากขึ้นแต่กลับทำให้เขามีจินตนาการที่ก้าวไกลและมีมุมมองในเรื่องราวต่างๆลึกซึ้งกว่าเดิม ผลงานระดับสุดยอดของโกยาเกิดขึ้นภายหลังจากที่เขาหูหนวกแล้วแทบทั้งสิ้น นอกจากนี้เขายังเริ่มเขียนภาพที่ไม่มีคนจ้างโดยใช้จินตนการนึกฝันและการประดิษฐ์คิดค้นเทคนิคใหม่อันนำไปสู่การสร้างสรรค์ผลงานในสไตล์ที่แตกต่างล้ำยุคในเวลาต่อมา

 
ขึ้นสู่จุดสูงสุดของการเป็นศิลปิน

francisco-goya-court-painter-period-01

 
ปี 1795 โกยาได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้อำนวยการของสถาบัน Royal Academy of Fine Arts of San Fernando และกลายเป็นศิลปินที่มีชื่อเสียงและได้รับความนิยมที่สุดคนหนึ่งของสเปน ในราวปี 1797 – 1800 โกยาเขียนภาพ The Nude Maja ให้กับ Manuel Godoy ซึ่งเป็นนายกรัฐมนตรีสเปน เป็นภาพหญิงสาวเปลือยทั้งตัวไร้อาภรณ์ปกปิดแบบตรงๆ ชัดเจนเหมือนจริง โดยไม่เกี่ยวข้องกับเทพเจ้าใดๆเหมือนอย่างในอดีตซึ่งถือว่าเป็นการเขียนภาพลักษณะนี้ภาพแรกในวัฒนธรรมตะวันตก ต่อมาเขาเขียนภาพหญิงสาวคนเดิมในอิริยาบทเดียวกันแต่คราวนี้สวมเสื้อผ้าเรียบร้อยในภาพชื่อ The Clothed Maja ภาพทั้งสองนี้กลายเป็นภาพคู่ที่เลื่องชื่อที่สุดของโกยา สำหรับนางแบบในภาพนี้ไม่เป็นที่แน่ชัดว่าเป็นใครแต่เชื่อกันว่าน่าจะเป็น Pepita Tudó ที่เป็นชู้รักของ Godoy หรือไม่ก็เป็น Duchess of Alba ซึ่งมีข่าวลือว่ามีความสัมพันธ์เชิงชู้สาวกับโกยา

นอกจากภาพคู่อันโด่งดังแล้วในช่วงปี 1795 – 1805 โกยาได้สร้างผลงานชั้นยอดออกมาจำนวนมาก มีทั้งภาพเหมือนชื่อดังมากมายได้แก่ภาพ Charles IV of Spain and His Famil, The White Duchess, The Black Duchess และ Portrait of the Marchioness of Santa Cruz เป็นต้น นอกจากนี้โกยายังเขียนภาพเกี่ยวกับตำนานความเชื่อเรื่องแม่มดได้อย่างยอดเยี่ยมในภาพชุด Witches’ Sabbath และทางด้านภาพพิมพ์เขาก็มีผลงานสำคัญในชุด Los caprichos ประกอบด้วยภาพพิมพ์ 80 ภาพที่เขาต้องการตีแผ่ความโง่เขลาในสังคมสเปน โดยภาพลำดับ 43 ชื่อภาพ The Sleep of Reason Produces Monsters ได้รับความนิยมอย่างมาก

 
สงครามกับสไตล์ที่เปลี่ยนแปลง

francisco-goya-peninsular-war-period-01

 
กองทัพฝรั่งเศสของนโปเลียนเข้ามารุกรานสเปนในปี 1808 นำไปสู่สงครามคาบสมุทร (Peninsular War) ที่ยืดเยื้อยาวนานจนถึงปี 1814 ระหว่างสงครามโกยาเขียนภาพ The Colossus ที่แสดงยักษ์อสุรกายกำลังเดินผ่านไปขณะที่ผู้คนแผ่นหนีกระเจิดกระเจิง หลังสงครามเขาเขียนภาพจากความทรงจำในความโหดร้ายของสงคราม 2 ภาพ ภาพแรกชื่อ The Second of May 1808 แสดงการลุกฮือขึ้นต่อต้านกองทัพฝรั่งเศสที่เข้ามายึดครองสเปน อีกภาพหนึ่งชื่อภาพ The Third of May 1808 แสดงปฏิบัติการอันโหดเหี้ยมของทหารฝรั่งเศสต่อชาวสเปน โกยาเขียนภาพนี้ด้วยสไตล์ใหม่ฉีกแนวจากขนบประเพณีดั้งเดิมแต่กลับแสดงบรรยากาศ อารมณ์ความรู้สึก และความน่ากลัวของสงครามได้อย่างยอดเยี่ยม ภาพนี้เป็นที่ยอมรับว่าเป็นภาพสำคัญภาพแรกของยุคศิลปะสมัยใหม่ที่เรียกได้ว่าปฏิวัติในทุกแง่มุมทั้งการนำเสนอเรื่องราวและสไตล์การเขียนภาพ และกลายเป็นหนึ่งในภาพที่มีชื่อเสียงมากที่สุดของเขา

ไม่เพียงแต่ภาพเขียนเท่านั้นโกยายังได้สร้างภาพพิมพ์สะท้อนความน่ากลัวและภัยพิบัติจากสงครามในชุด The Disasters of War ที่ประกอบด้วยภาพพิมพ์ 82 ภาพซึ่งเขาใช้เวลาจัดทำราว 10 ปี แต่ภาพพิมพ์ชุดนี้ไม่ได้ถูกเผยแพร่จนกระทั่งโกยาเสียชีวิตไปแล้วถึง 35 ปี ในช่วงเวลานี้โกยายังคงรับงานเขียนภาพเหมือนและยังคงความยอดเยี่ยมในผลงานไว้ได้ไม่เสื่อมคลาย มีผลงานที่โดดเด่นมากมายอย่างเช่นภาพ Majas on a Balcony, Francisca Sabasa y Garcia และ Portrait of Doña Antonia Zárate เป็นต้น

 
คนหูหนวกผู้ริเริ่มศิลปะสมัยใหม่

francisco-goya-later-works-01

 
แม้ว่าโกยาจะเป็นศิลปินที่ประสบความสำเร็จอย่างสูงแต่พอสงครามใหญ่ผ่านพ้นไปเขารู้สึกผิดหวังที่สังคมการเมืองการปกครองของสเปนมิได้มีความก้าวหน้าปฏิรูปเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางอย่างที่คาดหวัง เขาจึงปลีกตัวจากสังคมไปอาศัยอยู่ในบ้านไร่นอกกรุงมาดริดที่ดัดแปลงเป็นสตูดิโอชื่อ The House of the Deaf Man หรือบ้านคนหูหนวก ในช่วงบั้นปลายชีวิตโกยาในวัย 75 ปีที่อยู่อย่างเดียวดายในสภาพที่สิ้นหวังทั้งร่างกายและจิตใจได้เขียนภาพ 14 ภาพในชุดที่เรียกว่า Black Paintings ลงบนผนังปูนของบ้านซึ่งเขาใช้เทคนิคที่แตกต่างออกไปจากเดิม หลังจากที่เขาเสียชีวิตราว 50 ปีภาพชุดนี้ถูกถ่ายโอนลงบนผ้าใบ หนึ่งในนั้นเป็นภาพที่โด่งดังมากคือภาพ Saturn Devouring His Son

ปี 1824 โกยาเนรเทศตัวเองออกจากสเปนไปอยู่ที่เมืองบอร์กโดซ์ ประเทศฝรั่งเศส ใช้เวลาช่วงสุดท้ายของชีวิตพัฒนาสไตล์การเขียนภาพด้วยเทคนิคใหม่ในการให้แสงเงาโดยมีการใช้สีน้อยที่สุด อย่างเช่นในภาพ The Milkmaid of Bordeaux หนึ่งในผลงานช่วงสุดท้ายของเขาที่ได้รับการชื่นชมจากนักวิจารณ์อย่างกว้างขวาง โกยาเสียชีวิตในปี 1828 ด้วยวัย 82 ปี

ผลงานล้ำค่าในสไตล์ที่แตกต่าง
 
โกยาเริ่มต้นอาชีพจิตรกรด้วยการเขียนภาพแนวโรโกโกซึ่งเป็นสไตล์ที่ได้รับความนิยมในช่วงปลายยุคบาโรก จากนั้นพัฒนาฝีมือจนมีสไตล์ที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวในแนวโรแมนติกหรือศิลปะจินตนิยม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผลงานการเขียนภาพเหมือนที่เยี่ยมยอดมาก ต่อมาได้เปลี่ยนรูปแบบการนำเสนอและสไตล์อันเป็นจุดเริ่มต้นของศิลปะสมัยใหม่ และในช่วงหลังยังสร้างสรรค์ผลงานด้วยศิลปะที่แหวกแนวล้ำยุคสมัยไปอย่างมาก ผลงานของเขามีทั้งความงดงามประณีตแบบศิลปะยุคเก่าและความแปลกใหม่เข้าถึงอารมณ์แบบศิลปะสมัยใหม่ และต่อไปนี้คือส่วนหนึ่งของผลงานล้ำค่าในสไตล์ที่แตกต่างอันน่าประทับใจของเขา

Early Works (1763 – 1775)

francisco-goya-early-works-01

The Sacrifice to Priapus

francisco-goya-early-works-02

Hanibal vencedor contempla Italia desde los Alpes

francisco-goya-early-works-03

Portrait of Martín Zapater

francisco-goya-early-works-04

Self Portrait (1775)

francisco-goya-early-works-05

The Burial of Christ

francisco-goya-early-works-06

The Sacrifice to Vesta

Madrid Period (1775 – 1789)

francisco-goya-madrid-period-01

The Parasol

francisco-goya-madrid-period-02

Manuel Osorio Manrique de Zúñiga

francisco-goya-madrid-period-04

Marquesa Mariana de Pontejos

francisco-goya-madrid-period-05

Blind Man’s Buff

francisco-goya-madrid-period-06

Family of the Duke of Osuna

francisco-goya-madrid-period-07

Duchess Countess of Benavente

francisco-goya-madrid-period-08

Picnic on the Banks of the Manzanares

francisco-goya-madrid-period-09

The Count of Floridablanca

francisco-goya-madrid-period-10

Wife of Juan Agustín Ceán Bermúdez

francisco-goya-madrid-period-11

Boys Playing Soldiers

francisco-goya-madrid-period-12

Dance of the Majos at the Banks of Manzanares

francisco-goya-madrid-period-13

Christ Crucified

francisco-goya-madrid-period-14

The Snowstorm (Winter)

francisco-goya-madrid-period-15

The Quail Shoot

francisco-goya-madrid-period-16

The Family of the Infante Don Luis

francisco-goya-madrid-period-17

St. Francis Borgia Helping a Dying Impenitent

francisco-goya-madrid-period-18

The Garroted Man

Court Painter Period (1789 – 1806)

francisco-goya-court-painter-period-01

The Nude Maja

francisco-goya-court-painter-period-02

The White Duchess

francisco-goya-court-painter-period-03

The Sleep of Reason Produces Monsters

francisco-goya-court-painter-period-04

The Clothed Maja

francisco-goya-court-painter-period-05

The Black Duchess

francisco-goya-court-painter-period-06

Queen Maria Luisa

francisco-goya-court-painter-period-07

Charles IV of Spain and His Family

francisco-goya-court-painter-period-08

Josefa Bayeu (Leocadia Weiss)

francisco-goya-court-painter-period-09

Portrait of Doña Antonia Zárate

francisco-goya-court-painter-period-10

Self-portrait in the Studio

francisco-goya-court-painter-period-11

Portrait of the Marchioness of Santa Cruz

francisco-goya-court-painter-period-12

Charles IV in his Hunting Clothes

francisco-goya-court-painter-period-13

Self-Portrait on Linen

francisco-goya-court-painter-period-14

Portrait of Ferdinand Guillemardet

francisco-goya-court-painter-period-15

Portrait of Doña Isabel de Porcel

francisco-goya-court-painter-period-16

Portrait of Manuel Godoy

francisco-goya-court-painter-period-17

St. Gregory the Great

francisco-goya-court-painter-period-18

Portrait of Maria Luisa de Parma

francisco-goya-court-painter-period-19

Portrait of the Countess of Chincon

francisco-goya-court-painter-period-20

Duchess of Alba & Her Duenna

francisco-goya-court-painter-period-21

Picador Caught by the Bull

francisco-goya-court-painter-period-22

Witches’ Sabbath

francisco-goya-court-painter-period-23

Witches’ Flight

francisco-goya-court-painter-period-24

Yard with Lunatics

francisco-goya-court-painter-period-25

The Devil’s Lamp

francisco-goya-court-painter-period-26

As Far back as his Grandfather

francisco-goya-court-painter-period-27

Because she was susceptible

Peninsular War Period (1806 – 1819)

francisco-goya-peninsular-war-period-01

The Third of May 1808

francisco-goya-peninsular-war-period-02

The Colossus

francisco-goya-peninsular-war-period-03

Majas on a Balcony

francisco-goya-peninsular-war-period-04

The Second of May 1808

francisco-goya-peninsular-war-period-05

Maja and Celestina on a Balcony

francisco-goya-peninsular-war-period-06

General Jose de Palafox

francisco-goya-peninsular-war-period-07

Francisca Sabasa y Garcia

francisco-goya-peninsular-war-period-08

José Costa y Bonells, called Pepito

francisco-goya-peninsular-war-period-09

The Portrait of the Duke of Wellington

francisco-goya-peninsular-war-period-10

Portrait of Doña Antonia Zárate

francisco-goya-peninsular-war-period-11

Self Portrait (1815)

francisco-goya-peninsular-war-period-12

The Burial of the Sardine

francisco-goya-peninsular-war-period-13

The Forge

francisco-goya-peninsular-war-period-14

The Madhouse

francisco-goya-peninsular-war-period-15

Water Carrier

Later Works (1819 – 1828)

francisco-goya-later-works-01

Saturn Devouring His Son

francisco-goya-later-works-02

Asmodea

francisco-goya-later-works-03

Goya Attended by Doctor Arrieta

francisco-goya-later-works-04

Infante Don Sebastián Gabriel de Borbón y Braganza

francisco-goya-later-works-05

Fight with Cudgels

francisco-goya-later-works-15

Women Laughing

francisco-goya-later-works-07

The Great He-Goat or Witches Sabbath

francisco-goya-later-works-08

The Dog

francisco-goya-later-works-09

Time of the Old Women

francisco-goya-later-works-10

Two Old Men

francisco-goya-later-works-11

Pilgrimage to the Fountain of San Isidro

francisco-goya-later-works-12

Monk Talking to an Old Woman

francisco-goya-later-works-13

The Milkmaid of Bordeaux

francisco-goya-later-works-14

Two Old Ones Eating Soup

francisco-goya-later-works-06

Los disparates (The Follies)

ฟรันซิสโก โกยาได้รับการยกย่องทั้งในฐานะจิตรกรชั้นครูยุคเก่า (Old Masters) คนสุดท้ายด้วยผลงานทั้งภาพเขียนและภาพพิมพ์ชั้นยอดจำนวนมาก รวมทั้งในฐานะจิตรกรยุคศิลปะสมัยใหม่คนแรกผู้ปฏิวัติสไตล์การเขียนภาพที่ได้สร้างแรงบันดาลใจแก่ศิลปินดังในยุคศตวรรษที่ 19 และศตวรรษที่ 20 มากมายหลายคน รวมทั้ง Pablo Picasso, Edouard Manet และ Francis Bacon ศิลปินผู้เชื่อว่าวิสัยทัศน์ของศิลปินมีความสำคัญมากกว่าขนบธรรมเนียมประเพณีนามว่าฟรันซิสโก โกยาผู้นี้คือหนึ่งในศิลปินผู้ยิ่งใหญ่ของสเปนและของโลก

francisco-goya-02

 

ข้อมูลและภาพจาก wikipedia, franciscodegoya.net, britannica

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *